Geologik quduqlarni burgʻulash
Qurilishdan oldingi muhandislik-geologik qidiruvlar: gruntni oʻrganish, namuna olish va geotexnik hisobot uchun maʼlumotlar.
Bino, yoʻl yoki zavod qurishdan oldin gruntning yuk koʻtarish qobiliyati, yer osti suvlari sathi va qatlamlarning joylashuvi maʼlum boʻlishi kerak. Bu maʼlumotni geologik quduqlar beradi. Bu ish muhandislik-geologik qidiruv deb ataladi va loyihalashning majburiy bosqichi hisoblanadi: poydevor turi, chuqurligi va narxi bevosita uning natijalaridan kelib chiqadi.
Kimlar uchun
- Loyiha tashkilotlari va arxitektorlar — loyiha uchun geotexnik hisobot.
- Pudratchilar — koʻp qavatli binolar, turar joy majmualari, savdo markazlari.
- Sanoat va infratuzilma — zavodlar, omborlar, rezervuarlar, yoʻllar, koʻpriklar, quvurlar.
- Xususiy buyurtmachilar — katta uy yoki murakkab yer uchastkasi (qiyalik, botqoqlangan yoki toʻkma grunt).
Nimalar aniqlanadi
- grunt qatlamlarining turi, qalinligi va joylashish tartibi;
- fizik-mexanik xossalar: zichlik, namlik, mustahkamlik, siqiluvchanlik;
- yer osti suvlari sathi va uning mavsumiy oʻzgarishi;
- suv va gruntning beton va poʻlatga nisbatan agressivligi;
- choʻkuvchan, boʻrtuvchi, shoʻrlangan yoki toʻkma gruntlar kabi xavflar.
Seysmik hududlarda xuddi shu maʼlumotlar gruntning seysmik toifasini belgilaydi.
Namunalar va sinovlar
Buzilgan tuzilishli namunalar grunt turi va tarkibini aniqlash uchun olinadi. Buzilmagan tuzilishli namunalar tabiiy tuzilishni saqlaydigan maxsus namuna olgich bilan olinadi va laboratoriyada mustahkamlik va siqiluvchanlik sinovlari uchun ishlatiladi. Yer osti suvi uchrasa, suv namunasi ham olinadi.
Loyiha talab qilsa, quduqda joyida sinovlar oʻtkaziladi, masalan, chuqurlik boʻyicha zichlik va mustahkamlikni koʻrsatadigan standart penetratsiya sinovi (SPT).
Quduqlar soni va chuqurligi
Quduqlar soni inshootning oʻlchami va ahamiyatiga, chuqurligi esa poydevor turi va yukka bogʻliq. Har bir quduq poydevor taʼsir qiladigan grunt qalinligidan toʻliq oʻtishi kerak. Misol tariqasida:
| Obyekt | Quduqlar | Chuqurlik |
|---|---|---|
| Xususiy uy | 2–3 | 8–12 m |
| 5–9 qavatli bino | 4–6 | 15–25 m |
| Qoziqli baland bino | 6 va undan koʻp | 30–50 m |
Aniq hajmni texnik topshiriqda loyihachi yoki geolog belgilaydi. Topshiriq hali boʻlmasa, uni tayyorlashga yordam beramiz.
Ish tartibi
- Texnik topshiriq va quduqlar joylashuv sxemasini qabul qilish.
- Quduqlarni joyda belgilash va yer osti kommunikatsiyalarini tekshirish.
- Burgʻulash, kesimni hujjatlashtirish, namuna olish.
- Yer osti suvi sathini paydo boʻlganda va barqarorlashgandan keyin qayd etish.
- Quduqlarni tamponaj qilish va hududni tozalash.
- Namunalarni laboratoriyaga yetkazish va hisobot uchun maʼlumotlarni topshirish.
Murojaat qilganda uchastka manzilini, bino turi va balandligini, rejalashtirilgan poydevorni va bor boʻlsa, texnik topshiriqni yuboring.